‘De woningmarkt is krap, huurwoningen zijn schaars, maar in Ede wordt vooral gebouwd voor statushouders’. Het is een zin uit de raadsvragen die Ruben van Druiten, partijleider van Burgerbelangen, in september 2022 stelt aan het Edese college. Ook afgelopen november legt Van Druiten in de Ede Stad expliciet een link tussen de huisvesting van statushouders en lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen. Maar klopt dit wel?  

Vooropgesteld, de situatie op de Nederlandse woningmarkt is zorgelijk. Afgelopen jaar bracht daarom speciaal rapporteur voor huisvesting Balakrishnan Rajagopal, van de Verenigde Naties (VN), ons land een bezoek. Rajagopal is kritisch over dat in Nederland asielzoekers regelmatig de schuld krijgen van de wooncrisis. Hij stelt dat dit idee is “uitgebuit voor politieke doeleinden en de publieke opinie geradicaliseerd en verdeeld heeft.”

Het woningtekort in beeld

In Ede en omgeving is er, net als in de rest van het land, een grote vraag naar sociale huurwoningen. Ruim 9.000 mensen proberen via de website huiswaarts.nu een sociaal huurhuis te bemachtigen. Op deze website bieden de grootste woningcorporaties in de regio Ede, Veenendaal, Rhenen, Wageningen en Barneveld – die het overgrote deel van de sociale huurwoningen in de vijf gemeenten bezitten – hun woningen aan. Maar slechts ruim een kwart van deze actieve woningzoekers krijgt ook een huis toegewezen; meer huizen zijn er niet beschikbaar. 

Het aanbod van woningen blijft achter, ziet ook Peter Boelhouwer, hoogleraar huisvestingssystemen aan de TU Delft. “Na de vorige economische crisis, in 2008, is de woningproductie bijna gehalveerd. Die is wel weer aangetrokken, maar zit nog niet op het niveau van voor 2008.” Een toenemende vraag naar woningen en het achterblijven van de bouw van nieuwe woningen zorgt voor de krapte op de woningmarkt, ook in de sociale huur.

Omstreden

Een klein deel van de sociale huurwoningen in Ede gaat naar statushouders; mensen die in Nederland asiel hebben aangevraagd en een verblijfsvergunning hebben gekregen. De overheid bepaalt hoeveel statushouders elke gemeente moet huisvesten per jaar. Omdat deze mensen starters zijn op de Nederlandse arbeidsmarkt, betekent dit in de praktijk dat zij aanspraak moeten maken op sociale huurwoningen. 

In 2023 huisvest Ede 191 statushouders. Voor deze groep zijn maar 64 woningen nodig. Dit komt vooral omdat er veel gezinnen worden gehuisvest, en omdat gezinsleden die bij een statushouder in Ede komen wonen ook meetellen in de statistieken. 

In de hele sociale woningmarktregio die de vijf gemeenten samen vormen, ging de afgelopen twee jaar ongeveer 6% van de verhuurde woningen naar statushouders.

Politieke keuzes

Volgens VN-rapporteur Rajagopal is de werkelijke schuldige van het tekort aan sociale huurwoningen dan ook niet migratie, maar de politiek zelf. Hij ziet “jarenlange politieke keuzes die de toegang tot sociale huurwoningen heeft beperkt.” 

“Dat statushouders de oorzaak zijn van de krapte op de sociale huurmarkt, is inderdaad niet waar,” aldus hoogleraar Boelhouwer. Hieraan voegt hij nog toe: “Migratie speelt wel een belangrijke rol op de gehele woningmarkt, maar dan hebben we het over arbeidsmigratie, niet over vluchtelingen.” Met arbeidsmigratie bedoelt Boelhouwer ook expats die bijvoorbeeld op de universiteit of in de financiële dienstverlening werken. 

De fractie van Burgerbelangen geeft in een reactie aan dat zij van mening is dat de verplichte taakstelling om statushouders te huisvesten de krapte op de sociale huurmarkt versterkt. Wel zegt de partij de schuld voor de wooncrisis niet bij asielzoekers te leggen: “We zijn kritisch op het systeem, niet op de mensen,” aldus fractievoorzitter Van Druiten. De partij vindt dat het regeringsbeleid ten aanzien van de woningmarkt en ten aanzien van migratie al jaren te kort schiet, en daarmee zorgt voor verdeeldheid in de samenleving.

Urgentie

Vanwege de woningnood kunnen mensen met lage inkomens die dringend een (andere) woning nodig hebben, woonurgentie krijgen voor een sociale huurwoning. Bijvoorbeeld als je woning op de lijst staat om gesloopt te worden, of je vanwege de zorg die je nodig hebt op zoek moet naar een woning die gelijkvloers is. Of omdat je als statushouder met een verblijfsvergunning op zoek bent naar een woning. Ede, Veenendaal en Rhenen kiezen er zelf voor om ook statushouders urgentie te geven, zodat er makkelijker aan de nationale doelstelling wordt voldaan. 

Wie urgentie kan krijgen, verschilt per gemeente. Ede, Veenendaal en Rhenen werken hierin samen, en hanteren dus dezelfde redenen. De belangrijkste zijn sociale problematiek, medische urgentie en relationele urgentie (denk aan een scheiding). Volgens Boelhouwer kiezen de meeste gemeenten ervoor om door middel van urgentie te zorgen dat verschillende groepen gemakkelijker aan een sociale huurwoning kunnen komen.

Urgentie krijg je niet zomaar. Je moet dit bij de gemeente aanvragen, die het verzoek beoordeelt. Als de gemeente het eens is met de dringende noodzaak, krijg je een urgentieverklaring. In de gemeente Ede vroegen in 2023 zo’n 70 mensen een urgentie aan, een overgrote meerderheid kreeg deze ook. 

Lokale binding

Met een urgentieverklaring kom je als woningzoekende als het ware verder bovenaan het lijstje te staan in de zoektocht naar een woning, boven de mensen zonder urgentie. Zo’n 30% van de woningen die in 2022 en 2023 in de regio worden toegewezen, gaan naar mensen met urgentie. Dit is in lijn met het landelijk gemiddelde: eind vorig jaar blijkt uit onderzoek van de NOS dat in grote gemeenten ruim een kwart van de sociale huurwoningen naar mensen met urgentie of voorrang gaat.

Met urgentie maak je als eerste kans op een woning, daarna maken zoekers die het langst ingeschreven staan bij de corporaties de meeste kans. Bij urgenties geeft de gemeente Ede ook voorrang op ‘lokale binding’. Dit betekent dat mensen die kunnen aantonen al langere tijd lokaal te wonen of te werken voorrang krijgen op anderen. In Ede geldt dit voor de dorpskernen, namelijk Ederveen-De Klomp, Harskamp, Otterlo, Wekerom, Bennekom en Lunteren. 

“Voorrang op lokale binding gebeurt veel. En het is nu uitgebreid: vroeger mocht maximaal 25% op deze manier voorrang krijgen, nu is dat 50%”, legt Boelhouwer uit. “Maar je moet er wel mee oppassen, want je verstopt de markt er ook mee. Het maakt het moeilijker voor mensen om tussen gemeenten te verhuizen.” 

Meer geld, minder klachten

Het einde van de wooncrisis is nog niet in zicht, maar de overheid werkt met het Programma Woningbouw wel hard aan een oplossing, ziet Boelhouwer. Zeker in Ede is dit nodig voor de sociale huursector: de afgelopen jaren was in de gemeente rond de 21% van de totale woningvoorraad in handen van woningcorporaties, met daarbovenop nog een paar procent sociale huurwoningen in particulier bezit. Hiermee ligt dat percentage lager dan het landelijk streven van 30% sociale huurwoningen per gemeente en lager dan de hoeveelheid huurwoningen in omliggende gemeenten zoals Veenendaal en Rhenen.

De gemeente Ede geeft in een reactie aan veel verschillende instrumenten in te zetten om de aantallen sociale huurwoningen te verhogen. Er is bijvoorbeeld vastgelegd dat bouwprojecten met meer dan tien woningen minimaal 30% moeten bouwen voor de sociale huur. Ede wil hiermee proberen het aanbod meer gelijk te trekken met omliggende gemeenten, maar verwacht dat er wel verschil zal blijven.

Boelhouwer stelt dat vooral de overheid en burgers zelf een tandje moeten bijzetten om  woningbouwplannen waar te maken. “We zien veel woningbouwprojecten die nu stilvallen omdat het financieel niet lukt. De politiek moet bereid zijn om daarin te investeren”, stelt hij. Volgens Boelhouwer worden er bovendien door burgers veel bezwaren ingediend tegen nieuwbouwplannen, omdat mensen bijvoorbeeld vinden dat het hun uitzicht verpest. “Ook al die bezwaarschriften werken enorm vertragend.” 

Aan de bouwplannen ligt het volgens Boelhouwer in ieder geval niet, die zijn er. “Door bezwaren van burgers en financiële problemen krijgen we het nu niet voor elkaar. Maar die twee dingen zijn allebei op te lossen.”

Volledige reactie Burgerbelangen Ede

Hoe goed heeft dit artikel je geïnformeerd?
Evaline

Evaline Schot

Onderzoeksjournalist

Evaline is freelance onderzoeksjournalist bij Bureau Spotlight. Ze onderzoekt het liefst sociale thema’s, zoals hoe we omgaan met …
Profiel-pagina
JournalistiekTheater_CULTURA_bureauspotlight_STUDIOSAVAN_46 cropped

Fleur Bubbert

Onderzoeksjournalist

Fleur Bubbert is freelance journalist. Voor Bureau Spotlight onderzocht ze onder andere de Edese biomassacentrales en de lhbti-inclusie in …
Profiel-pagina